Onzekerheid bij een puber? Zo help je met zelfvertrouwen.
Bijgewerkt op: 2 dagen geleden
Ruim zestien jaar sta ik voor de klas, als docent Sport & Bewegen en werk ik als ondersteuningscoördinator in het voortgezet onderwijs. Door de jaren heen zag ik ontelbare pubers aarzelen bij de start van een les, een oefening, in groepsverband met leeftijdsgenoten of tijdens een gesprek of presentatie.
Een bal die ze liever niet wilden vangen. Een “laat maar, ik doe niet mee” met een schouderophaal die iets anders zei.
Inmiddels ben ik zelf ook ouder van een tiener. Ook mijn eigen tiener zie ik soms onzeker zin. Ik weet dus hoe lastig het is om je kind te zien twijfelen en het als ouder niet meteen te willen oplossen. Zelfvertrouwen bij pubers ontstaat niet door een goede peptalk. Het begint bij gezien worden.
Hoe herken je onzekerheid bij je puber?
Onzekerheid zie je zelden aan grote woorden. Vaker zit het in kleine dingen:
Je puber vindt nieuwe dingen lastig, zoals een nieuwe sport, een nieuwe klas of een bijbaantje.
Hij of zij vergelijkt zich vaak met anderen.
Complimenten worden weggewuifd of voelen ingewikkeld.
Je hoort vaak “ik kan dat niet” of “het maakt toch niet uit”.
Dit zijn geen tekenen van zwakte. De puberteit is een periode waarin alles tegelijk verandert: je lijf, je vriendschappen, de eisen op school en vergeet niet wat je dagelijks op social media voorbij ziet komen. Dat je puber zich afvraagt wie hij of zij is, het hoort er allemaal bij.
Wat kan helpen in het moment?
Als ouder wil je helpen, vaak meteen. Ik merk dat bij mezelf ook. Toch zie ik in de praktijk steeds weer dat drie simpele dingen het meeste doen:
Luister eerst. Zonder het meteen op te willen lossen. Soms is het gesprek zelf al de hulp.
Benoem wat je ziet. Bijvoorbeeld: “Ik merk dat je twijfelt.” Je oordeelt niet, je laat alleen merken dat je kijkt.
Stel een open vraag. Bijvoorbeeld: “Wat zou voor jou een eerste stap kunnen zijn?” Zo blijft de regie bij je puber.
Meer zelfvertrouwen begint bij gezien worden. Een puber die zich gehoord voelt, durft vaak ook weer iets te proberen.
Kleine stappen helpen enorm
Tijdens de lessen LO in de gymzaal leerde ik al snel dat zelfvertrouwen niet groeit door een grote sprong, maar door kleine ervaringen waarin een leerling merkt: dit lukt me, of in elk geval: ik durf het te proberen. Dat werkt thuis net zo.
Oefen samen aan een klein leerdoel. Kies iets haalbaars, zoals zelf een afspraak maken of een vraag stellen in de klas.
Geef ruimte om zelf te kiezen. Eigen keuzes geven het gevoel dat je grip hebt op je eigen leven.
Benoem de inzet en niet het resultaat. “Ik zie dat je het hebt geprobeerd, ook al was het spannend” zegt meer dan “Goed gedaan, een 8!” Zo leert je puber dat durven en doorzetten ertoe doen, ook als het niet meteen lukt.
Wanneer is extra begeleiding een goed idee?
Soms is jouw steun als ouder heel waardevol, maar niet genoeg. Dat zegt niets over jou als ouder. Pubers vertellen thuis niet alles, en dat is een normaal onderdeel van loskomen in de puberteit. Iemand die geen “mama” of “papa” is, kan dan een andere rol spelen.
Veel ouders wachten met extra begeleiding tot het echt niet meer gaat. Toch werkt begeleiding juist het best als je er op tijd bij bent. Wie vroeg ondersteuning inzet, helpt een puber om vaardigheden op te bouwen voordat onzekerheid uitgroeit tot grotere problemen, zoals vermijdingsgedrag, schoolverzuim, somberheid of een terugtrekkend gevoel. Preventie betekent dus niet dat er iets “mis” is. Het betekent dat je je puber sterker maakt voordat het zwaar wordt.
Extra begeleiding kan helpen wanneer:
de onzekerheid langer aanhoudt en je puber er steeds meer last van heeft;
je puber dingen gaat vermijden, zoals school, sport of afspraken met vrienden;
gesprekken thuis vastlopen;
je zelf het gevoel hebt dat je er niet meer uitkomt;
je merkt dat je puber nog goed functioneert, maar je wel signalen ziet en liever niet wilt afwachten.
Dat laatste punt is vaak het beste moment om iemand erbij te halen. Een kennismakingsgesprek is vrijblijvend, en samen kijk je of begeleiding nu nodig is.
Waarom ik FYDwijs begon
Als ondersteuningscoördinator zie ik regelmatig jongeren uitvallen op onzekerheid. Soms met forse gevolgen: schoolverzuim of tegenvallende resultaten en doubleren/afstromen van niveau tot gevolg. Te vaak zag ik dat er pas hulp ingeschakeld werd op het moment dat de problemen zichtbaar werden door uitval. Ik geloof dat dit niet in alle gevallen nodig is. Met tijdige begeleiding kan een jongere sterker worden voordat het zover komt.
Dat is wat ik nu doe met FYDwijs. Ik werk met jongeren van 10 tot 18 jaar aan zelfvertrouwen, weerbaarheid en veerkracht, in individuele coaching en in weerbaarheidstraining in groepen.
Dat doe ik vanuit Kollum, voor jongeren uit Noordoost-Friesland en omgeving. Ik combineer gesprek en beweging, omdat jongeren niet alleen leren praten over wat ze voelen, maar het ook ervaren in hun lijf. Lees meer over mijn achtergrond op de pagina "Over mij".
Wacht niet tot het zwaar wordt
Merk je dat jouw puber twijfelt aan zichzelf en wil je liever nu iets doen dan afwachten? Dan is dit een goed moment om te kijken wat helpt. Ik denk graag met je mee over wat jouw zoon of dochter nodig heeft. Neem vrijblijvend contact op voor een kennismaking. Samen bekijken we of en welke begeleiding nu past.
