Wat is weerbaarheid bij pubers? 5 kenmerken die je kunt herkennen

Veel ouders vragen zich regelmatig af: "Is dit nou gewoon puberteit, of moet ik mij zorgen maken?" Je puber trekt zich terug, past zich steeds aan bij vrienden, durft geen "nee" te zeggen tegen een leraar, of ervaart faalangst voor toetsen of presentaties.

Als ouder vraag je je af: hoort dit erbij, of is dit een signaal waar ik iets mee moet?

Als ondersteuningscoördinator in het voortgezet onderwijs en pubercoach kom ik dit met regelmaat tegen in de dagelijkse praktijk.

Daarom neem ik jullie mee in:

Wat weerbaarheid eigenlijk is.

Wat erover onderzoek zegt.

Om zo tot vijf kenmerken te komen die je kunnen helpen om in te schatten of jouw puber wat extra ondersteuning kan gebruiken.

Wat is weerbaarheid eigenlijk (niet)?

Weerbaarheid wordt vaak verward met stoer zijn, nooit bang zijn, niet op je mond gevallen zijn en in staat zijn zelfverdediging toe te passen als dat nodig is. Dat is een misverstand.

Weerbaarheid gaat niet over nooit onzeker, gestresst of faalangstig zijn, het gaat over wat je doet als je dit voelt. Welke vaardigheden je hebt om de juiste keuzes te maken op het moment dat het nodig is. Of je in staat bent veerkracht te tonen tijdens een tegenslag.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau bracht in oktober 2025 het rapport "Jong en veerkrachtig" uit en beschrijft veerkracht daarin als het vermogen om met tegenslag om te gaan en daarvan te herstellen. Dat is precies de kern van hoe ik vanuit FYDwijs weerbaarheid benader: geen harnas, maar een veerkrachtig vermogen om terug te veren. Een puber die weerbaar is, voelt zich ook weleens onzeker, het verschil zit in welke tools de jongere heeft om met die onzekerheid om te gaan.

Wat zegt onderzoek en literatuur over wat weerbaarheid is?

Er is geen kant-en-klare definitie van weerbaarheid. Weerbaarheid, veerkracht en mentaal welbevinden worden regelmatig door elkaar gehaald. Toch is er wel een kern die steeds terugkomt.

Movisie, dat in een uitgebreid "Wat werkt bij"-dossier de wetenschappelijke literatuur over dit thema samenbracht, omschrijft weerbare jongeren als jongeren die kunnen omgaan met tegenslagen, voor zichzelf opkomen en hun grenzen aangeven. Juist de puberteit maakt jongeren hierin kwetsbaar: het is de levensfase waarin ze zich mentaal ontwikkelen, loskomen van hun ouders en hun eigen grenzen gaan opzoeken.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau sluit hierbij aan in het rapport "Jong en veerkrachtig" (oktober 2025) en beschrijft veerkracht, gebaseerd op onder meer het werk van ontwikkelingspsycholoog Ann Masten, als het vermogen om met tegenslag om te gaan en daarvan te herstellen. Geen harnas dus, maar een veerkracht om mee te veren met de hobbels die op je pad komen.

Interessant is dat Movisie in datzelfde dossier weerbaarheid concreet maakt aan de hand van vier bouwstenen waarop je als jongere kunt groeien:

• een positieve identiteit;

• sociale vaardigheden;

• zelfregie; en

• zelfregulatie.

Dat maakt weerbaarheid meteen iets tastbaars: geen aangeboren eigenschap die je wel of niet hebt, maar vaardigheden die je stap voor stap kunt leren versterken.

5 kenmerken dat je puber (nog) niet weerbaar genoeg is

1. Moeite met grenzen aangeven bij vrienden: Je puber vertelt dat een vriend steeds weer iets belooft en het niet nakomt, maar dat hij of zij er niks van durft te zeggen. Je puber laat zich meeslepen in groepsdruk, bijvoorbeeld door te roken/vapen terwijl hij of zij dat eigenlijk helemaal niet wil.

2. Zich aanpassen om conflict te vermijden: Liever meebewegen dan zijn of haar eigen mening geven, ook als de eigen wens daardoor naar de achtergrond verdwijnt.

3. Sterke gevoeligheid voor kritiek of de mening van anderen Een opmerking van een docent of vriend kan de hele dag (of week) beïnvloeden. Dit uit zich vaak in faalangst, bang zijn om fouten te maken of niet aan de verwachtingen te voldoen

4. Vermijden in plaats van aangaan van lastige situaties Liever wegblijven, ziek melden of stilletjes wegglippen dan een ongemakkelijk gesprek voeren. Vaak uit stress voor de reactie van de ander.

5. Weinig vertrouwen in eigen keuzes Steeds bevestiging nodig hebben van anderen voordat een beslissing "goed genoeg" voelt.

Herken je een paar van deze kenmerken? Dat betekent niet dat er iets mis is, maar wel dat er iets te oefenen valt. Problemen kunnen er ontstaan als er geen aandacht voor is en een jongere te lang alleen worstelt met bovenstaande kenmerken en het dagelijks functioneren gaat belemmeren.

 Wat kun je als ouder doen?

• Stel vragen in plaats van oplossingen aan te dragen. Pubers komen vaker zelf tot een goede oplossing; als het hun eigen oplossing is, zijn ze ook gemotiveerder om die uit te voeren.

• Benoem wat je ziet, zonder oordeel. "Ik zag dat je het lastig vond om nee te zeggen" werkt beter dan "je moet leren voor jezelf op te komen."

• Geef ruimte om te oefenen. Weerbaarheid groeit niet door het te vertellen, maar door het te doen, in kleine, veilige situaties.

• Zoek op tijd hulp als het aanhoudt. Twijfelen is ok, ,maar wachten tot het vanzelf overgaat is niet altijd de beste route.

Wanneer is het tijd voor weerbaarheidstraining of coaching?

• Herken je meerdere van deze kenmerken bij je puber? Dan is een individueel coachingstraject of een weerbaarheidstraining mogelijk iets voor je zoon of dochter. Vraag vrijblijvend een kennismakingsgesprek aan om samen te kijken welke training of coaching het meest passend is bij de hulpvraag.

• Werk je in het onderwijs en zie je dit patroon terug bij een groep leerlingen? FYDwijs biedt maatwerktrajecten voor scholen om hier klassikaal of in kleine groepen mee aan de slag te gaan.

Bronnen

• Movisie (2022). Wat werkt bij het versterken van weerbaarheid van jongeren?

• Sociaal en Cultureel Planbureau (2025). Jong en veerkrachtig.